प्राकृतिक स्वास्थ्य (Natural Health): स्वस्थ, सुखी र समृद्ध जीवनको आधार

स्वास्थ्य भनेको रोग नलाग्नु मात्र होइन, शारीरिक, मानसिक र सामाजिक रूपमा स्वस्थ, सक्षम तथा सक्रिय रहनु पनि हो। त्यसैले प्राकृतिक स्वास्थ्यले रोग लागेपछि उपचार गर्नुभन्दा रोग लाग्न नदिन स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन विशेष जोड दिन्छ।

प्राकृतिक स्वास्थ्य (Natural Health)

प्राकृतिक स्वास्थ्य (natural health)को मूल सन्देश:

“प्रकृतिसँग नजिक रहौँ, स्वस्थ जीवनशैली अपनाऔँ र स्वस्थ, सुखी तथा समृद्ध जीवन निर्माण गरौँ।”

A. प्राकृतिक स्वास्थ्यका प्रमुख आधारहरू

१. सन्तुलित तथा प्राकृतिक भोजन (Natural & Balanced Diet)

२. स्वच्छ तथा सुरक्षित पानी (Clean & Safe Water)

३. शारीरिक व्यायाम तथा सक्रिय जीवनशैली (Physical Activity)

४. पर्याप्त घाम तथा प्राकृतिक प्रकाश (Sunlight & Natural Light)

५. शुद्ध हावा तथा सही श्वासप्रश्वास (Fresh Air & Breathing)

स्वच्छ हावा जीवनका लागि अत्यावश्यक छ। शरीरका कोषहरूलाई अक्सिजन उपलब्ध गराउन श्वासप्रश्वास प्रणालीले महत्वपूर्ण काम गर्छ।

६. पर्याप्त निद्रा तथा आराम (Quality Sleep & Rest)

७. सकारात्मक सोच तथा मानसिक स्वास्थ्य (Positive Thinking & Mental Wellness)

८. व्यक्तिगत सरसफाइ तथा स्वस्थ वातावरण (Personal Hygiene & Clean Environment)

B. प्राकृतिक स्वास्थ्य (Natural health) पाँच महत्वपूर्ण सिद्धान्त

प्राकृतिक स्वास्थ्य प्रवर्द्धनका लागि निम्न पाँच सिद्धान्तलाई जीवनको अभिन्न अंग बनाउन सकिन्छ।

C. प्राकृतिक स्वास्थ्य(Natural health)का फाइदाहरू

D. उमेरअनुसार प्राकृतिक स्वास्थ्य (natural health) को आवश्यकता

विशेषगरी ज्येष्ठ नागरिकका लागि प्राकृतिक स्वास्थ्यले शारीरिक क्षमता, मानसिक सन्तुलन, सामाजिक सम्बन्ध र आत्मनिर्भरता कायम राख्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछ।

E. दैनिक प्राकृतिक स्वास्थ्य(Natural health) दिनचर्या

यो सामान्य नमुना दिनचर्या हो। आफ्नो उमेर, काम, स्वास्थ्य अवस्था र निद्राको आवश्यकताअनुसार समय मिलाउन सकिन्छ।

F. प्राकृतिक स्वास्थ्य (Natural health) र आधुनिक चिकित्सा

प्राकृतिक स्वास्थ्य अपनाउनुको अर्थ आधुनिक चिकित्सा, औषधि वा स्वास्थ्य परीक्षणलाई अस्वीकार गर्नु होइन। प्राकृतिक जीवनशैली र आधुनिक चिकित्साबीच उचित सन्तुलन कायम गर्नु नै बुद्धिमानी हो।

महत्वपूर्ण: प्राकृतिक वा हर्बल उत्पादन सबैका लागि सुरक्षित हुन्छन् भन्ने हुँदैन। कुनै खाद्य पूरकले सन्तुलित भोजन, पर्याप्त निद्रा, व्यायाम वा आवश्यक औषधिको स्थान लिन सक्दैन।

G. प्राकृतिक स्वास्थ्य (Natural health) प्रवर्द्धनमा परिवार तथा समाजको भूमिका

स्वस्थ समाज निर्माण गर्न व्यक्तिगत प्रयास मात्र पर्याप्त हुँदैन। परिवार, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, स्थानीय सरकार तथा सामाजिक संघसंस्थाको पनि महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ।

H. प्राकृतिक स्वास्थ्य (Natural health)का १० स्वर्णिम नियम

 निष्कर्ष:

प्राकृतिक स्वास्थ्य (Natural health) नै स्वस्थ भविष्यको आधार

प्राकृतिक स्वास्थ्य कुनै एक दिनमा प्राप्त हुने उपलब्धि होइन, यो जीवनभर अपनाउनुपर्ने सकारात्मक जीवनशैली हो। हामीले दैनिक खाने खाना, पिउने पानी, गर्ने शारीरिक गतिविधि, सुत्ने समय, सोच्ने तरिका र बस्ने वातावरणले हाम्रो स्वास्थ्य र जीवनको गुणस्तर निर्धारण गर्छ।

स्वस्थ शरीरले सक्रिय जीवन दिन्छ, सकारात्मक मनले खुसी दिन्छ र स्वस्थ जीवनशैलीले आत्मनिर्भर तथा सम्मानित जीवन निर्माण गर्न सहयोग गर्छ। त्यसैले आजैदेखि साना तर प्रभावकारी स्वस्थ बानीहरू अपनाउनु आवश्यक छ।

अन्तिम सन्देश:

“प्रकृतिसँग जोडिऔँ, स्वस्थ जीवनशैली रोजौँ, रोगको जोखिम घटाऔँ र आफ्नो जीवनलाई स्वस्थ, सुखी, सक्रिय तथा अर्थपूर्ण बनाऔँ।”

लेखको प्रयोग: यो सामग्री स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम, UTURN Health Awareness Training, SAC Nepal का सामुदायिक अभियान, ज्येष्ठ नागरिक स्वास्थ्य शिक्षा तथा वेबसाइट/ब्लग प्रकाशनका लागि उपयोगी हुन्छ।