बुढ्यौली सशक्तीकरण र स्वास्थ्य मार्गदर्शिका

Table of Contents

भाग १: परिचय

१.संस्थापकको शब्द

बुढ्यौली सशक्तीकरण र स्वास्थ्य मार्गदर्शिका – SAC Nepal, बुढ्यौली जीवनको अन्त्य होइन, अनुभव, ज्ञान र सम्मानको नयाँ चरण हो। SAC Nepal ले ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य, सम्मान र अधिकार संरक्षणका लागि काम गर्दै आएको छ। यो मार्गदर्शिका बुढ्यौली जीवनलाई स्वस्थ, सुरक्षित र सम्मानजनक बनाउन सहयोगी हुने विश्वास लिइएको छ।

Vienna Work Plan 1982 का मुख्य सिद्धान्तहरू (नेपालको सन्दर्भमा): Senior Citizens

नेपालले पनि भियाना कार्य योजना १९८२ मा उल्लेखित सिद्धान्तहरूलाई आधार बनाई वरिष्ठ नागरिक सम्बन्धी नीतिहरू विकास गर्दै आएको छ, जस्तै वरिष्ठ नागरिक ऐन २०६३। यहाँ ती सिद्धान्तहरू नेपालीमा सारांशमा प्रस्तुत छन्:

1). स्वतन्त्रता (Independence)

वृद्ध व्यक्तिहरूलाई आर्थिक, भौतिक, सामाजिक रूपमा आत्मनिर्भर बनाउने।
रोजगारी वा आय आर्जनका अवसरहरू प्रदान गर्ने।
आधारभूत सेवाहरू (आवास, खाना, कपडा, स्वास्थ्य सेवा) उपलब्ध गराउने।

2). सहभागिता (Participation)

वृद्धहरूलाई पारिवारिक, सामाजिक र राजनीतिक निर्णयमा भाग लिन प्रोत्साहन गर्ने।
अनुभव र सीपको सदुपयोग गरी समाजमा सक्रिय राख्ने।

3). हेरचाह (Care)

स्वास्थ्य सेवा, दीर्घकालीन हेरचाह र पुनःस्थापना सेवा उपलब्ध गराउने।
घरमै वा समुदायमा हेरचाह सेवा प्रवाह गर्ने प्रणाली विकास।

4). आत्म-सम्मान (Self-fulfillment)

शिक्षा, सांस्कृतिक, आध्यात्मिक गतिविधिमा भाग लिन अवसर दिने।
व्यक्तिगत रुचि र प्रतिभा अनुसार वृद्धहरूको योगदान सुनिश्चित गर्ने।

5). सम्मान र गरिमा (Dignity)

दुर्व्यवहार, उपेक्षा, भेदभाव विरुद्ध कानुनी संरक्षण।
जीवनको अन्तिम कालसम्म सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार सुनिश्चित।

नेपाल ज्येष्ठ नागरिक सम्बन्धि ऐन २०६३

उद्देश्य:

बृद्धहरुको सम्मान गर्नु
स्वास्थ्य सेवाको पहुँच नपुगेका समुहमा सेवा पुर्याउनु
६५ बर्ष उमेर पुगेका बृद्धहरुमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच पुर्याउनु

नेपाल ज्येष्ठ नागरिक सम्बन्धि नियामाबली २०६५ र राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक नीति मस्यौदा तयारी जेष्ठ ८, २०८० सम्वन्धी पहिलो संशोधन २०८१ जस्ता नियमहरु कार्यान्वयनमा छन्

2. SAC Nepal

बुढ्यौली बचाऊ अभियान नेपाल (SAC Nepal) कसरी र किन स्थापना भयो ?

वृद्ध अभिभावकहरूले स्वास्थ्य सेवा, सामाजिक समर्थन, र समावेशीकरणमा भोगेका कठिनाइहरू देखेर यो समस्या धेरै वृद्धहरूका लागि साझा चुनौती रहेको महसुस भयो ।

परिवर्तन ल्याउने संकल्पका साथ, मैले समान सोच भएका 41 व्यक्तिहरूलाई संगठित गरी बुढ्यौली बचाऊ अभियान नेपाल (SAC Nepal) २२ जुन २०२४ (असार 8, 2081) मा स्थापना गरियो। यस अभियानको मुख्य उद्देश्य वृद्धावस्थाको बारेमा जागरूकता फैलाउनु, ज्येष्ठ नागरिकका अधिकारको वकालत गर्नु, र उनीहरूलाई सम्मानजनक तथा स्वस्थ जीवन प्रदान गर्न सहयोग गर्नु हो।

SAC Nepal वृद्धहरूको आवाज बनेर उनीहरूलाई स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, सामुदायिक समर्थन, र नीतिगत वकालतमार्फत सशक्त बनाउने प्रयास गर्छ। पुस्ता बीचको सहयोगलाई प्रवर्द्धन गर्दै, यो अभियान वृद्धावस्थालाई सम्मान र सहयोगका साथ मनाउने समाज निर्माण गर्न कटिबद्ध छ।

“वृद्धावस्था समाधान गर्ने समस्या होइन, सम्मान गर्ने यात्रा हो।” SAC Nepal यस यात्रालाई खुसी, स्वास्थ्य, र आत्मसन्तुष्टिले भरिपूर्ण बनाउने अभियानमा समर्पित छ।

Tagline or Slogan: Empowering Lives, Celebrating Aging (जीवनलाई सशक्त बनाउने, बुढ्यौली मनाउने)

Save Aging Campaign Nepal (SAC Nepal) बुढ्यौली जीवनका चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्ने सामाजिक अभियान हो।
मिशन(Mission): ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य सुधार, समाजमा समावेशीकरण, आत्मनिर्भरता र आर्थिक स्वाधीनता सुनिश्चित गर्दै आवश्यक सेवा र सहयोग प्रदान गर्ने

भिजनVission): ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान, गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सहभागिता सुनिश्चित गर्ने समाज निर्माण गर्नु

लक्ष्य र उद्देश्यहरू(Goal & Objectives):

1).ज्येष्ठ नागरिकहरूको स्वास्थ्य सेवा र कल्याणमा सुधार गर्नु

ग्रामीण क्षेत्रहरूमा नि:शुल्क स्वास्थ्य जाँच र चिकित्सा शिविरहरू आयोजना गर्नु।
विशेष जेरियाट्रिक हेरचाहको लागि अस्पतालहरू र स्वास्थ्य सेवा प्रदायकहरूसँग सहकार्य गर्नु।
वृद्ध व्यक्तिहरूको लागि मानसिक स्वास्थ्य र परामर्श सेवाहरू सुरु गर्नु।
पोषण र व्यायाम सहित निवारक स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रमहरूलाई प्रवर्द्धन गर्नु।

2). जागरूकता बढाउनुहोस् र वकालतलाई बलियो बनाउनु

बुढ्यौलीका मुद्दाहरूको बारेमा जागरूकता प्रवर्द्धन गर्न राष्ट्रव्यापी अभियानहरू सञ्चालन गर्नु।
वृद्ध वयस्कहरूको अधिकार र कल्याण सुधार गर्न नीतिगत सुधारहरूको वकालत गर्नु।
वृद्ध चुनौतीहरूलाई उजागर गर्न बलियो मिडिया साझेदारी स्थापना गर्नु।
सरकारी अधिकारीहरूसँग ज्येष्ठ नागरिक मञ्च र संवादहरू आयोजना गर्नु।

3). आर्थिक र सामाजिक सशक्तिकरण बढाउनु

वृद्धवृद्धाहरूका लागि व्यावसायिक तालिम कार्यक्रमहरू विकास गर्नु।
वृद्ध जनसंख्याका लागि साना व्यवसाय र उद्यमशीलताका अवसरहरूलाई प्रवर्द्धन गर्नु।
सामाजिक अलगाव रोक्न सामुदायिक सहयोग समूहहरू स्थापना गर्नु।
पारिवारिक र सामाजिक बन्धनलाई बलियो बनाउन अन्तरपुस्ता कार्यक्रमहरूलाई प्रोत्साहन गर्नु।

4). संगठनात्मक क्षमता र दिगोपन विस्तार गर्नु

कोष सङ्कलन, अनुदान र साझेदारी मार्फत SAC नेपालको वित्तीय दिगोपनलाई बलियो बनाउनु।
ठूलो प्रभावको लागि संगठनात्मक नेतृत्व र स्वयंसेवक सञ्जाल निर्माण गर्नु।
कार्यक्रमको प्रभावकारिता मूल्याङ्कन गर्न प्रभावकारी अनुगमन र मूल्याङ्कन प्रणाली विकास गर्नु।
वृद्ध व्यक्तिहरूलाई सहयोग सेवाहरूसँग जोड्न डिजिटल प्लेटफर्म स्थापना गर्नु।

३. बुढ्यौली: अवधारणा र महत्त्व

बुढ्यौली प्राकृतिक प्रक्रिया हो। उमेरसँगै शरीर, सोच र सामाजिक भूमिकामा परिवर्तन आउँछ। बुढ्यौलीलाई बोझ होइन, अनुभवको पूँजी का रूपमा हेर्नु आवश्यक छ।

भाग २: स्वास्थ्य र पोषण

४. बुढ्यौली स्वास्थ्यका आधार

बुढ्यौलीमा रोगभन्दा पनि जीवनशैली महत्त्वपूर्ण हुन्छ। नियमित जाँच, सन्तुलित आहार, पर्याप्त आराम र सकारात्मक सोचले स्वास्थ्य जोगाउँछ।

५. सन्तुलित पोषण र आहार

हरियो सागसब्जी, फलफूल
फाइबरयुक्त आहार (दलिया, गेडागुडी)
क्याल्सियम, भिटामिन D
नुन, चिनी र तेल कम, पानी प्रशस्त पिउनु बुढ्यौली स्वास्थ्यको आधार हो।

६. सामान्य स्वास्थ्य समस्या

उच्च रक्तचाप: नुन कम, नियमित जाँच
मधुमेह: चिनी नियन्त्रण, पैदल हिँडाइ
जोर्नी दुखाइ: हल्का व्यायाम, तातो सेक, समयमै स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनु जरुरी हुन्छ।

७. व्यायाम र योग

बिहान हल्का स्ट्रेचिङ
श्वास–प्रश्वास अभ्यास
योग र ध्यान भारी व्यायाम होइन, नियमितता महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

भाग ३: मानसिक स्वास्थ्य र सामाजिक समावेशीकरण

८. मानसिक स्वास्थ्य

एक्लोपन, चिन्ता र तनाव बुढ्यौलीमा देखिन सक्छ।

परिवारसँग कुराकानी
ध्यान, प्रार्थना
मनपर्ने काम (गीत, बगैँचा)

९. एकल जीवन र समर्थन

एक्लै बस्ने ज्येष्ठ नागरिकलाई

छिमेकी सहयोग
समुदाय समूह
स्वयंसेवक सम्पर्क आवश्यक हुन्छ।

१०. सामाजिक सहभागिता

सामाजिक कार्यक्रममा सहभागिता गर्दा

आत्मसम्मान बढ्छ
एक्लोपन घट्छ
जीवनप्रति उत्साह बढ्छ

भाग ४: हक–अधिकार र सेवाहरू

११. ज्येष्ठ नागरिकका अधिकार

सामाजिक सुरक्षा भत्ता
स्वास्थ्य सेवा प्राथमिकता
सम्मानपूर्वक बाँच्ने अधिकार
यी अधिकारको जानकारी सबैलाई हुनु जरुरी छ।

१२. स्वास्थ्य सेवा र बीमा

नजिकको स्वास्थ्य चौकी
निःशुल्क/सहुलियत सेवा
स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम जानकारीले सेवा लिन सजिलो हुन्छ।

१३. आर्थिक योजना

पेंशन/भत्ता सही प्रयोग
अनावश्यक खर्च नियन्त्रण
परिवारसँग आर्थिक पारदर्शिता

भाग ५: घरमै हेरचाह र अंगहरूका सुरक्षा

१४. प्रमुख मानव अंगहरू: सामान्य रोगहरू, कारणहरू र प्राकृतिक उपचारहरू

1. मस्तिष्क (Brain):

रोग: टाउको दुखाइ, तनाव
कारण: तनाव, निद्राको कमी
प्राकृतिक उपचार: ध्यान, योग, पर्याप्त निद्रा

2. हृदय (Heart):

रोग: उच्च रक्तचाप
कारण: अस्वस्थ आहार, तनाव
प्राकृतिक उपचार: नियमित हिँडडुल, कम नुन, फलफूल

3. कलेजो (Liver):

रोग: फ्याटी लिभर
कारण: बढी तेलिलो खाना, मदिरा
प्राकृतिक उपचार: हरियो सागसब्जी, तातो पानी

4. फोक्सो (Lungs):

रोग: खोकी, दम
कारण: धुवाँ, धुलो
प्राकृतिक उपचार: तातो पानी, अदुवा–मह

5. मिर्गौला (Kidney):

रोग: ढुंगा
कारण: कम पानी पिउनु
प्राकृतिक उपचार: प्रशस्त पानी, नरिवल पानी

6. पेट(Stomach):

रोग: ग्यास, अपच
कारण: अनियमित खानपान
प्राकृतिक उपचार: जिरा पानी, समयमै खाना

1. Brain

Disease	Main Cause	Natural Solution / Prevention
Migraine	Stress, lack of sleep, dehydration	Adequate sleep, hydration, yoga, meditation, Triphala juice UTURN
2. Stroke	High BP, cholesterol, smoking	Balanced diet, exercise, avoid tobacco UTURN Honey, Bee propolis, Triphala juice, Bee pollen.
3. Alzheimer’s disease	Aging, genetics, unhealthy lifestyle	Brain exercises, healthy fats, social activity UTURN Honey, Bee propolis, Triphala juice, Bee pollen
4. Epilepsy 5. Memory / Cognitive fatigue 6. Insomnia	Brain injury, infections, genetics Poor sleep, lifestyle Anxiety,hormonal imbalance	Regular sleep, stress control, balanced diet Uturn Honey, Bee Propolis,Bee Pollen & Bee Bread,Triphala Juice & Himalayan Herbal Drinks,Tulsi Drop, Vitamin D3, Sisnu Powder, Flaxseed capsules. Adequate sleep; herbal teas; balanced diet with antioxidants (e.g., honey + herbal tea) — Uturn Honey contains antioxidants that support cellular health. UTURN Honey, Bee Propolis,Bee Pollen / Pollen Honey,Triphala Juice Calm bedtime routine, herbal teas; Triphala juice at evening may support gut-brain health, Uturn Honey, Bee Propolis,Bee Pollen

1. Symptoms of Migraine

गम्भीर टाउको दुखाइ(Severe headache) – सामान्यतया एकतर्फी, धड्कने वा धड्कने प्रकृतिको।
प्रकाश र ध्वनिप्रति संवेदनशीलता (Sensitivity to light and sound)- उज्यालो बत्ती र ठूलो आवाजले दुखाइलाई अझ बढाउन सक्छ।
वाकवाकी र बान्ता(Nausea and vomiting) – प्रायः टाउको दुखाइसँगै हुन्छ।
आभा (Aura) – केही व्यक्तिहरूले टाउको दुख्नु अघि चम्किलो बत्ती, जिग्ज्याग लाइनहरू, वा अन्धा धब्बाहरू जस्ता दृश्य गडबडीहरू अनुभव गर्छन्।
गन्धप्रति संवेदनशीलता (Sensitivity to smells) – कडा गन्धले लक्षणहरू ट्रिगर वा बिगार्न सक्छ।
थकान (Fatigue)– आक्रमण अघि, समयमा, वा पछि अत्यन्तै थकित महसुस गर्नु।
चक्कर लाग्ने वा चक्कर लाग्ने(Dizziness or vertigo) – अस्थिर वा हल्का टाउको भएको महसुस गर्नु।
घाँटी कडा हुनु वा दुखाइ(Neck stiffness or pain) – केहीले घाँटी र काँधमा तनाव वा कसिलोपन अनुभव गर्छन्।
ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाई (Difficulty concentrating) – मस्तिष्क कुहिरो वा ध्यान केन्द्रित गर्न समस्या हुन सक्छ।
मुड परिवर्तन(Mood changes) – आक्रमण अघि चिडचिडापन, अवसाद, वा उत्साह।

2. Symptoms of Stroke (FAST Signs)

F — Face Drooping (अनुहार झुकेको)

One side of the face may droop or feel numb.(अनुहारको एक भाग झुक्न सक्छ वा सुन्न महसुस हुन सक्छ।)
Ask the person to smile — one side may not move.(व्यक्तिलाई मुस्कुराउन भन्नुहोस् – एउटा भाग नचल्न सक्छ)

A — Arm Weakness (हातको कमजोरी)

Sudden weakness or numbness in one arm or leg, often on the same side of the body.(शरीरको एउटै भागमा प्रायः एउटा हात वा खुट्टामा अचानक कमजोरी वा सुन्निने।)
Ask the person to raise both arms — one may drift downward.(व्यक्तिलाई दुवै हात उठाउन भन्नुहोस् – एउटा तलतिर ढल्किन सक्छ।)

S — Speech Difficulty (बोलीमा कठिनाई)

- Slurred speech, trouble speaking, or understanding words.(बोली धमिलो हुनु, बोल्न गाह्रो हुनु वा शब्दहरू बुझ्न गाह्रो हुनु।)
- Ask the person to repeat a simple sentence — may be unable or confused.(व्यक्तिलाई एउटा साधारण वाक्य दोहोर्याउन भन्नुहोस् — असमर्थ वा अलमल्लमा पर्न सक्छ।)

T — Time to Call Emergency(आपतकालीन कल गर्ने समय)

Call emergency services immediately if any of the above symptoms appear.(माथिका कुनै पनि लक्षण देखा परेमा तुरुन्तै आपतकालीन सेवाहरूमा कल गर्नुहोस्।)
Early treatment can save lives and prevent long-term disability.(प्रारम्भिक उपचारले जीवन बचाउन सक्छ र दीर्घकालीन अपाङ्गताबाट बच्न सक्छ।)

3. Symptoms of Alzheimer Disease

स्मरणशक्ति गुमाउनु – भर्खरै सिकेका जानकारी, महत्त्वपूर्ण मितिहरू, वा घटनाहरू बिर्सनु।
परिचित कार्यहरू गर्न कठिनाइ – खाना पकाउने, ड्राइभ गर्ने, वा आर्थिक व्यवस्थापन गर्ने जस्ता दैनिक गतिविधिहरूमा समस्या।
भाषाको समस्या – सही शब्दहरू फेला पार्न संघर्ष गर्नु, वाक्यांशहरू दोहोर्याउनु, वा कुराकानीमा धागो हराउनु।
दिशाहीनता – समय, मितिहरू, वा स्थानहरूको बारेमा भ्रम।
कमजोर निर्णय – असामान्य वा असुरक्षित निर्णयहरू गर्नु।
चीजहरू गलत ठाउँमा राख्नु – वस्तुहरू अनौठा ठाउँमा राख्नु र पाइलाहरू फिर्ता लिन असमर्थ हुनु।
मुड र व्यक्तित्वमा परिवर्तन – चिन्ता, डिप्रेसन, चिडचिडापन, वा शौकहरूमा रुचि गुमाउनु।
सामाजिक गतिविधिहरूबाट अलग हुनु – काम, सामाजिक कार्यक्रमहरू, वा पारिवारिक जमघटहरू बेवास्ता गर्नु।
योजना बनाउन वा समस्या समाधान गर्न कठिनाइ – निर्देशनहरू पालना गर्न, बिलहरू व्यवस्थापन गर्न, वा बहुकार्य गर्न समस्या।
पहलको कमी – निष्क्रिय हुनु वा नियमित कार्यहरूमा थप मद्दत चाहिन्छ।

4.मिर्गी (Epilepsy) का लक्षणहरू

आकस्मिक झट्का वा दौरा (Seizures) – शरीर अचानक काँप्ने वा हल्लिने।
चेतनाको ह्रास (Loss of consciousness) – केही समयको लागि बेहोस वा अचेत हुने।
दृष्टि/श्रवण परिवर्तन (Sensory changes) – चम्किला बत्ती, अचम्मका आवाज, स्वाद वा गन्धको असामान्य अनुभव।
अचेतकालीन व्यवहार (Automatisms) – अचेत अवस्थामा अनायास हात हल्लाउने, चिच्याउने, वा हिँड्ने।
थकान वा निद्रा लाग्ने (Fatigue or drowsiness) – दौरा पछि अत्यधिक थकान वा निद्रा।
मूड परिवर्तन (Mood changes) – दौरा अगाडि वा पछि चिडचिड, डिप्रेशन वा बेचैनी।
स्मरण शक्ति कमजोर (Memory lapses) – दौरा पछि केही क्षण वा घटना सम्झन नसक्नु।

5. स्मरण शक्ति / संज्ञानात्मक थकानका (Memory / Cognitive fatigue) लक्षणहरू

ध्यान केन्द्रित गर्न नसक्नु (Difficulty concentrating) – लामो समय ध्यान दिन गाह्रो लाग्नु।
स्मरण शक्ति कमजोर (Memory lapses) – नयाँ कुरा याद गर्न नसक्नु वा पुराना कुरा बिर्सिनु।
निर्णय लिन गाह्रो (Difficulty making decisions) – सानो वा साधारण निर्णय पनि गर्न कठिनाइ।
थकान महसुस हुनु (Mental fatigue) – मानसिक काम गर्दा शीघ्र थकान महसुस गर्नु।
समय व्यवस्थापनमा समस्या (Difficulty managing time) – काम र जिम्मेवारी व्यवस्थापन गर्न गाह्रो।
मूड परिवर्तन (Mood changes) – चिडचिडो, बेचैनी, वा तनाव बढी हुनु।
प्रतिक्रिया ढिला हुनु (Slower response) – कुरा बुझ्न वा प्रतिक्रिया दिन ढिला गर्नु।
कार्य प्रदर्शन कमजोर हुनु (Reduced cognitive performance) – पढाइ, लेखाइ, वा समस्या समाधान गर्न समस्या।

6. अनिद्रा (Insomnia) का लक्षणहरू:

राति सुत्न खोज्दा निद्रा नआउनु
निद्रा लागे पनि बारम्बार ब्यूँझिनु
बिहान चाँडै आँखा खुल्नु र फेरि निद्रा नलाग्नु
निद्राबाट ताजगी महसुस नहुनु
दिनभरि थकान, आलस्य वा कमजोरी महसुस हुनु
एकाग्रता कम हुनु (ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुनु
स्मरण शक्ति कमजोर हुनु
चिडचिडापन, तनाव वा चिन्ता बढ्नु
टाउको दुख्नु
दिनको समयमा निद्रा लागिरहनु तर राति सुत्न नसक्नु
काम वा पढाइमा कार्यसम्पादन घट्नु

2. Heart

Disease	Main Cause	Natural Solution / Prevention
1.Heart Attack	Blocked arteries, high cholesterol	Low-fat diet, regular exercise Uturn Honey, Bee Propolis,Bee Pollen and Triphala juice
2.High Blood Pressure	Stress, salt intake, obesity	Low-salt diet, exercise,walking, stress management; Uturn Sisnu Powder may help with inflammation & overall wellness (nutritive support). Uturn Honey, Bee Propolis, and Triphala juice
3. Coronary Artery Disease	Smoking, diabetes, poor diet	Quit smoking, fruits & vegetables Uturn Honey, Bee Propolis, and Triphala juice, Flaxseed Capsules.
4. Arrhythmia (irregular heartbeat) 5. Poor circulation / inflammation	Stress, electrolyte imbalance Sedentary life	Adequate rest, magnesium-rich foods Uturn Honey, Bee Propolis, Bee Pollen and Triphala juice Physical activity; Uturn Honey provides natural antioxidants which help general cardiovascular support. UTURN Honey, Pollen Honey / Bee Pollen,Bee Propolis, Triphala Juice,Yacon Syrup.

1. हृदयघात (Heart Attack) का लक्षणहरू :

छातीको बीच भागमा अचानक भारीपन, च्यापिने वा जल्ने जस्तो दुखाइ
छातीको दुखाइ बायाँ हात, काँध, घाँटी, जबडा वा ढाडतर्फ फैलिनु
सास फेर्न गाह्रो हुनु
अत्यधिक पसिना आउनु (चिसो पसिना)
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
चक्कर लाग्नु वा बेहोस जस्तो हुनु
असामान्य थकान महसुस हुनु
डर, बेचैनी वा मृत्युको डर जस्तो महसुस हुनु

2. उच्च रक्तचाप (High Blood Pressure) का लक्षणहरू

टाउको दुखाइ (विशेषगरी पछिल्लो भागमा)
चक्कर लाग्नु
आँखामा धमिलो देखिनु
छाती दुखाइ
सास फेर्न गाह्रो हुनु
मुटुको धड्कन तेज हुनु
नाकबाट रगत आउनु (कहिलेकाहीँ)
अत्यधिक थकान महसुस हुनु
बेचैनी वा तनाव महसुस हुनु

3. कोरोनरी धमनी रोग (Coronary Artery Disease) का लक्षणहरू

छातीमा च्यापिने, दबिने वा भारीपन जस्तो दुखाइ (एन्जाइना)
छातीको दुखाइ बायाँ हात, काँध, घाँटी, जबडा वा ढाडतर्फ फैलिनु
सास फेर्न गाह्रो हुनु (विशेषगरी हिँड्दा वा काम गर्दा)
अत्यधिक थकान महसुस हुनु
मुटुको धड्कन अनियमित वा तेज हुनु
चक्कर लाग्नु वा बेहोस जस्तो हुनु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
चिसो पसिना आउनु

4. अरिदमिया (अनियमित मुटुको धड्कन / Arrhythmia) का लक्षणहरू

मुटुको धड्कन धेरै छिटो, ढिलो वा अनियमित हुनु
छातीमा फड्किएको वा काँपेको जस्तो महसुस हुनु (Palpitation)
चक्कर लाग्नु
बेहोस हुने वा बेहोस जस्तो महसुस हुनु
सास फेर्न गाह्रो हुनु
छाती दुखाइ वा असहजता
अत्यधिक थकान महसुस हुनु
बेचैनी वा डर लाग्नु

5. कम रक्तसञ्चार / सूजन (Poor Circulation / Inflammation) का लक्षणहरू

हातखुट्टा चिसो हुनु
हातखुट्टामा सुन्निनु, झमझम गर्नु वा पोल्ने जस्तो हुनु
हातखुट्टा सुन्निनु (सूजन आउनु)
छालाको रंग फिक्का, निलो वा रातो देखिनु
घाउ ढिलो निको हुनु
खुट्टामा दुखाइ वा भारीपन (विशेषगरी धेरै उभिँदा वा हिँड्दा)
मांसपेशी दुखाइ वा कडापन
अत्यधिक थकान महसुस हुनु

3. Liver

Disease

Main Cause

Natural Solution / Prevention

Fatty Liver/ Toxin

Alcohol, obesity, junk food

Weight control, healthy diet

Detox diet, hydration; Triphala juice supports digestion & detox pathways.

Bee Propolis,UTURN Honey,Amala Juice,

2. Hepatitis

Viral infection, poor hygiene

Clean water, hygiene, vaccination

Bee Pollen,Bee Propolis,UTURN Honey,Triphala Juice, Amala Juice

3. Liver Cirrhosis

Long-term alcohol use

Avoid alcohol, nutritious food

Bee Propolis,UTURN Honey,UTURN Amala Juice,UTURN Triphala Juice.

4. Jaundice

5. Poor liver function

Liver infection or blockage

Junk food, inactivity

Hydration, sugarcane juice, rest

Bee Pollen,Bee Propolis, UTURN Honey,Amala Juice,Triphala Juice. For jaundice

Fresh veggies/fruits; Uturn Honey for antioxidant support

Bee Pollen,Bee Propolis ,UTURN Honey,Amala Juice,Triphala Juice.

1. फ्याटी लिभर / शरीरमा विषाक्त पदार्थ जम्दा देखिने लक्षणहरू:

पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा दुखाइ वा भारीपन
सजिलै थकान महसुस हुनु
भोक कम लाग्नु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता जस्तो हुनु
पेट फुल्ने वा अपच हुनु
तौल बढ्नु वा घट्नु (असामान्य)
छाला फिका वा पहेंलो देखिनु (कहिलेकाहीँ)
आँखा पहेंलो देखिनु (गम्भीर अवस्थामा)
टाउको दुखाइ वा ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुनु

2. हेपाटाइटिस (Hepatitis) का लक्षणहरू:

अत्यधिक थकान महसुस हुनु
ज्वरो आउनु
भोक नलाग्नु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा दुखाइ
पिसाब गाढा पहेंलो वा खैरो रंगको हुनु
दिसा फिका/सेतो जस्तो हुनु
छाला र आँखाको सेतो भाग पहेंलो हुनु (जन्डिस)
जोर्नी दुखाइ
टाउको दुखाइ

3. लिभर सिरोसिस (Liver Cirrhosis) का लक्षणहरू:

अत्यधिक थकान र कमजोरी महसुस हुनु
भोक नलाग्नु र तौल घट्नु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा दुखाइ वा भारीपन
छाला र आँखाको सेतो भाग पहेंलो हुनु (जन्डिस)
पेट फुल्नु (पेटमा पानी जम्नु / Ascites)
खुट्टा र घुँडामा सुन्निनु
छालामा खुजली हुनु
सजिलै नीलो दाग पर्नु वा रगत बग्नु
मानसिक अलमल, स्मरणशक्ति कमजोर हुनु (गम्भीर अवस्थामा)

4. जन्डिस (Jaundice / पीलिया) का लक्षणहरू:

छाला पहेंलो देखिनु
आँखाको सेतो भाग पहेंलो हुनु
पिसाब गाढा पहेंलो वा खैरो हुनु
दिसा फिका वा सेतो जस्तो हुनु
अत्यधिक थकान महसुस हुनु
भोक नलाग्नु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा दुखाइ
छालामा खुजली हुनु
ज्वरो आउनु (कहिलेकाहीँ)

5. कमजोर लिभर कार्य (Poor Liver Function) का लक्षणहरू:

अत्यधिक थकान र कमजोरी महसुस हुनु
भोक नलाग्नु र तौल घट्नु
पेटको दायाँ माथिल्लो भागमा दुखाइ वा भारीपन
छाला र आँखाको सेतो भाग पहेंलो हुनु (जन्डिस)
पिसाब गाढा हुनु र दिसा फिका हुनु
पेट फुल्नु (पानी जम्नु / Ascites)
सजिलै नीलो दाग पर्नु वा रगत बग्नु
छालामा खुजली हुनु
मानसिक अलमल, ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुनु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु

4. Lungs

Disease	Main Cause	Natural Solution / Prevention
Asthma	Allergy, pollution	Pranayama, avoid allergens Avoid triggers, breathing exercises, anti-oxidant supportive diet; Royal Jelly / Bee Propolis contain natural anti-inflammatory compounds. *Himalayan Herbal Tea,Bee Pollen,Bee Propolis,UTURN Honey.*
2. Bronchitis	Smoking, infection	Warm fluids, turmeric milk *Bee Pollen/Pollen Honey,Bee Propolis,UTURN Honey.Triphala Juice*
3. Pneumonia	Bacterial/viral infection	Immunity-boosting foods Bee Pollen,Bee Propolis,UTURN Honey.Triphala Juice
4. COPD 5. Chronic cough / cold	Smoking, air pollution infection	Quit smoking, breathing exercises Pollen Honey/Bee Pollen,Bee Propolis,UTURN Honey.Triphala Juice Warm fluids, rest; Bee Propolis has antimicrobial and anti-inflammatory activity. UTURN Honey,Bee Propolis, Bee Pollen / Pollen Honey, Himalayan Herbal Tea

1. दम (Asthma) का लक्षणहरू:

सास फेर्न गाह्रो हुनु, विशेष गरी राति वा बिहान
छातीमा दबिने वा भारीपन महसुस हुनु
हिँड्दा वा व्यायाम गर्दा सास फेर्न गाह्रो हुनु
लगातार खोकी आउनु (विशेष गरी राति वा बिहान)
घाँटी वा छातीमा खटखटाउने वा सुँघ्ने जस्तो आवाज
थकान महसुस हुनु
अचानक सास फेर्न गाह्रो हुने अट्याक (Asthma Attack)

2. ब्रॉन्काइटिस (Bronchitis) का लक्षणहरू:

लगातार खोकी आउनु (सुक्खा वा बल्कि फोहोर/हरियो बलगमसहित)
घाँटीमा खराश वा दुखाइ
सास फेर्न गाह्रो हुनु वा सास चिल्लो नलाग्नु
छातीमा भारीपन वा दबिने जस्तो महसुस हुनु
हल्का ज्वरो र थकान
छालामा पसिना आउनु
घाँटी र छातीमा फड्को वा आवाज आउनु

3. निमोनिया (Pneumonia) का लक्षणहरू:

उच्च ज्वरो आउनु
तातोपन वा चिसो झ्याप्प लाग्नु
लगातार खोकी आउनु, कहिलेकाहीँ बलगमसहित
सास फेर्न गाह्रो हुनु, सास चिल्लो नलाग्नु
छातीमा दुखाइ वा भारीपन महसुस हुनु
अत्यधिक थकान र कमजोरी
घाँटी वा छातीमा फड्को वा आवाज आउनु
खाने इच्छा कम हुनु

4. सीओपिडी (COPD – Chronic Obstructive Pulmonary Disease) का लक्षणहरू:

लगातार सास फेर्न गाह्रो हुनु, विशेष गरी हिँड्दा वा व्यायाम गर्दा
लगातार खोकी आउनु, प्रायः बलगमसहित
छातीमा भारीपन वा दबिने जस्तो महसुस हुनु
घाँटीमा फड्को वा आवाज आउनु
अत्यधिक थकान महसुस हुनु
सास चिल्लो नलाग्नु वा सास फेर्न लामो समय लाग्नु
वजन घट्नु (कहिलेकाहीँ)
बारम्बार फोक्सो संक्रमण हुनु

5. दीर्घकालीन खोकी / जुकाम (Chronic Cough / Cold) का लक्षणहरू:

लगातार खोकी आउनु (२–३ हप्ताभन्दा बढी समयसम्म)
घाँटीमा खराश वा दुखाइ
बलगम वा हरियो/पहेंलो बलगमसहित खोकी आउनु
बारम्बार नाक बहिनु वा जुकाम रहिरह्नु
सास फेर्न गाह्रो वा सास चिल्लो नलाग्नु
हल्का ज्वरो वा घाँटी दुख्नु
घाँटी र छातीमा फड्को वा आवाज आउनु
थकान महसुस हुनु

5. Kidney

Disease

Main Cause

Natural Solution / Prevention

Kidney stones / Uric acid

Dehydration, high salt

Drink more water, lemon juice

Sandhikawach Herbal Tea for Uric Acid Treatment,Sisnu Powder,UTURN Honey,Bee Propolis,Bee Pollen,

Hydration, lemon water; Sandhikawach Herbal Tea used for uric acid support

2. Urinary Tract Infection (UTI)

Bacterial infection

Hydration, cranberry juice

UTURN Honey,Bee Propolis ,Bee Pollen / Pollen Honey,Himalayan Herbal Tea

3. Chronic Kidney Disease

Diabetes, high BP

Sugar & BP control, low-salt diet

UTURN Honey,Bee Propolis ,Bee Pollen / Pollen Honey,

4. Nephritis

5. Inflammation / toxins

Infection, immune disorder

High salt / processed foods

Rest, anti-inflammatory foods

UTURN Honey,Bee Propolis,Bee Pollen,Triphala Juice.

Reduce salt, increase fluids; Uturn Honey as a natural antioxidant may support overall wellness.

UTURN Honey,Bee Propolis,Bee Pollen / Pollen Honey,Triphala Juice,Amala (Amla) Juice,Sisnu Powder,Yacon Syrup.

1. मिर्गौला ढुंगा / युरिक एसिड (Kidney Stones / High Uric Acid) का लक्षणहरू:

पेटको तल्लो भाग वा कम्मरमा तीव्र दुखाइ (पछाडिसम्म फैलिन सक्ने)
बारम्बार मूत्र जानु
मूत्र गर्दा जलन वा दुखाइ हुनु
मूत्र रंग पहेंलो, रातो वा खैरो देखिनु
मोटो वा साना ढुंगा मूत्रसँग जानु
अत्यधिक पिसाब रोकिनु वा कम पिसाब आउनु
बान्ता, वाकवाकी वा पेट फुल्नु
शरीरमा सुन्निनु, विशेषगरी हातखुट्टा
अचानक तीव्र दुखाइ आएमा बेहोस हुने जस्तो महसुस

2. मूत्रमार्ग संक्रमण (Urinary Tract Infection – UTI) का लक्षणहरू:

बारम्बार मूत्र जानु, तर थोरै मात्र पिसाब आउनु
मूत्र गर्दा जलन वा दुखाइ हुनु
पिसाबमा बद्बू, रंग परिवर्तन वा फोहर/रगत देखिनु
पेटको तल्लो भाग वा कम्मरमा दुखाइ
हल्का ज्वरो आउनु
बारम्बार सास फेर्न गाह्रो वा थकान महसुस हुनु (कहिलेकाहीँ)
मूत्र रोकिने वा पिसाब पूर्ण रूपमा ननिस्किने महसुस

3. दीर्घकालीन मिर्गौला रोग (Chronic Kidney Disease – CKD) का लक्षणहरू:

अत्यधिक थकान र कमजोरी महसुस हुनु
भोक नलाग्नु र तौल घट्नु
बारम्बार मूत्र जानु वा कम पिसाब आउनु
पाखुरा, खुट्टा वा अनुहार सुन्निनु (सूजन)
छाला खुजली हुनु
उच्च रक्तचाप (High Blood Pressure)
सास फेर्न गाह्रो हुनु
मत्थरपन, चक्कर लाग्नु वा ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुनु
बारम्बार मृगतृष्णा वा मेटलिक स्वाद महसुस हुनु
निन्द्रा गाह्रो हुनु

4. नेफ्राइटिस (Nephritis) का लक्षणहरू:

पिसाबको मात्रा कम हुनु वा बारम्बार पिसाब जानु
मूत्रमा रगत वा फोहर देखिनु
पेटको तल्लो भाग वा कम्मरमा दुखाइ
अनुहार, हातखुट्टा वा खुट्टा सुन्निनु (सूजन)
उच्च रक्तचाप (High Blood Pressure)
अत्यधिक थकान महसुस हुनु
हल्का ज्वरो आउनु
शरीरमा पानी जम्ने (पेट, पाखुरा, खुट्टा)
मत्थरपन, चक्कर वा ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुनु

5. सूजन / शरीरमा विषाक्त पदार्थ (Inflammation / Toxins) का लक्षणहरू:

प्रभावित भागमा रातोपन, सुन्निनु वा दुखाइ
शरीर वा अंगमा फुल्ने / सुजन आउनु
छालामा तातोपन महसुस हुनु
थकान वा कमजोरी महसुस हुनु
बारम्बार टाउको दुखाइ
पेट फुल्ने, अपच वा वाकवाकी लाग्नु
बारम्बार ज्वरो आउनु• छालामा खुजली वा रैखिक चकत्ते देखिनु
मानसिक अलमल, ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुनु (दीर्घकालीन विषाक्तता)

6. पेट (Stomach)

समस्या	कारण (Cause)	प्राकृतिक उपाय (Natural Solutions)
अपच / Indigestion	भारी, तेलिलो, चिल्लो खाना; खानाको समय नबुझ्नु	हल्का खाना, पाचन सहज खाना, अदुवा–मह, सिट्रस फलफूल, प्रशस्त पानी UTURN Udarkawach Herbal Tea for Gastric and Piles, tri Berry juice.
2. ग्यास / Gas	फाइबर कम, प्रशस्त कार्बोहाइड्रेट, धुलो/धुवाँ	हरियो साग, अजवाइन, दालचिनी, योग र हिँडडुल UTURN Udarkawach Herbal Tea for Gastric and Piles, tri Berry juice.
3. अम्लता / Acidity / GERD	बढी मसालेदार, तेज खाना, बढी कफी, तनाव	हल्का खाना, कम मसाला, अदुवा, पुदिना, गुनगुना पानी
4. अल्सर / Ulcer	ब्याक्टेरिया (H.pylori), अधिक औषधि (NSAIDs)	हल्का खाना, आलु/जिरा पानी, दही, लसुन, गुनगुना पानी, समयमै चिकित्सक सल्लाह
5. पेट दुखाइ / Stomach Pain	खराब खानपान, संक्रमण, तनाव	हल्का खाना, अदुवा, हल्का व्यायाम, प्रशस्त पानी
6. कब्ज / Constipation	फाइबर कम, पानी कम, व्यायाम कम	फलफूल, सागसब्जी, प्रशस्त पानी, नियमित हिँडडुल, गुड/अलसी सेवन
7. डायरिया / Diarrhea	ब्याक्टेरिया/भाइरस, खराब खाना, संक्रमण	गुनगुना पानी, दही, हल्का खाना, अदुवा–मह, खडेरीबाट बच्ने

1,अपच / Indigestion का लक्षणहरू:

पेट फुल्ने महसुस हुनु
ढाड वा पेटमा भारीपन वा दबाव
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
खाना पच्न ढिलो हुनु
पेटमा जलन वा अम्लता महसुस हुनु
बारम्बार ग्यास बन्नु
खाने इच्छा कम हुनु
हल्का पेट दुखाइ वा असहजता

2. ग्यास (Gas) का लक्षणहरू:

पेट फुल्ने महसुस हुनु
पेटमा दबाव वा भारीपन
ढाड वा पेटमा दुखाइ वा खटखटाउने जस्तो महसुस हुनु
बारम्बार फड्को वा ग्यास निस्किनु
पेटमा आवाज आउनु
अपच वा हल्का जलन महसुस हुनु
खाना खाएपछि असहजता महसुस हुनु

3. अम्लता / Acidity / GERD का लक्षणहरू:

पेट वा छातीमा जल्ने जस्तो महसुस हुनु (Heartburn)
वाकवाकी आउनु वा बान्ता हुनु
खानेबेला पेट दुख्नु वा भारीपन महसुस हुनु
खाना खाएपछि छातीमा दबाब वा फुल्ने जस्तो अनुभव
घाँटीमा अम्लको स्वाद वा जलन महसुस हुनु
बारम्बार रिफ्लक्स (खाना पेटबाट मुखतिर फर्किनु)
सास फेर्न गाह्रो हुनु (कहिलेकाहीँ)
बारम्बार हाच्छिउँ (sneezing) वा खोकी आउनु (GERD सँग सम्बन्धित)

4. अल्सर (Ulcer) का लक्षणहरू:

पेटको मध्यभागमा जल्ने वा दुख्ने महसुस हुनु
खानेबेला दुखाइ बढ्नु वा घट्नु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
पेट फुल्ने वा भारीपन महसुस हुनु
बारम्बार अपच वा अम्लता महसुस हुनु
पखालो वा कब्जसँग जोडिनु (कहिलेकाहीँ)
खाने इच्छा कम हुनु
धेरै गम्भीर अवस्थामा रगत आउने / कालो दिसा

5. पेट दुखाइ / Stomach Pain का लक्षणहरू:

पेटको मध्यभाग वा तलपट्टीमा दुखाइ महसुस हुनु
पेटमा फुल्ने वा भारीपन महसुस हुनु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
खाना खाएपछि पेट असहज महसुस हुनु
ढाड वा पेटमा खटखटाउने जस्तो अनुभूति
बारम्बार अपच वा अम्लता महसुस हुनु
कब्ज वा डायरियासँग जोडिनु (कहिलेकाहीँ)
हल्का ज्वरो वा थकान महसुस हुनु

6. कब्ज / Constipation का लक्षणहरू:

बारम्बार मल जान नपाउनु वा गाह्रो हुनु
पेट फुल्ने महसुस हुनु
पेटमा भारीपन वा दुखाइ
मल सुक्खा वा कठोर हुनु
बारम्बार ढाड दुख्नु
अपच वा अम्लता महसुस हुनु
भोक कम लाग्नु
थकान महसुस हुनु

7. डायरिया / Diarrhea का लक्षणहरू:

बारम्बार पातलो वा तरल मल जानु
पेटमा दुखाइ वा क्र्याम्प (दबाब/पकड) महसुस हुनु
पेट फुल्ने वा भारीपन महसुस हुनु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
हल्का ज्वरो आउनु (कहिलेकाहीँ)
भोक कम लाग्नु
शरीरमा पानीको कमी (Dehydration) – थकान, चक्कर, सुक्खा मुख

UTURN International Pvt. Ltd. Nepal + दैनिक प्राकृतिक उपाय तालिका (अपच, ग्यास, अम्लता/GERD नियन्त्रणका लागि)

समय/क्रम	कार्य/उपाय	विवरण / सुझाव	उत्पादनसँग सम्बन्ध
बिहान उठ्दा	पानी पिउनु	1–2 गिलास गुनगुना पानी पिउनु	पाचन सक्रिय हुन्छ, पेट सफा हुन्छ
बिहान नास्ता अघि	हल्का व्यायाम/हिँडडुल	5–10 मिनेट हल्का स्ट्रेच वा हिँडडुल	पेट र पाचन प्रणाली सक्रिय हुन्छ
खाना अघि	खाना सजिलै चपाएर खानु	ढिला नगरी, राम्ररी चपाएर खाना	अपच र अम्लता कम हुन्छ
खाना पछि 30–45 मिनेट	UTURN Herbal Tea	Udarkawach Herbal Tea वा पेट आराम दिने हर्बल चिया	पेटमा ग्यास र अम्लता कम गर्न सहयोग
दिनभर	पानी पिउनु	कम्तीमा 8–10 गिलास गुनगुना पानी	पाचन सुधार र अम्लता रोकथाम
खाना बीचमा (यदि ग्यास/अपच लाग्यो)	अदुवा/पुदिना चिया	1 कप हल्का अदुवा वा पुदिनाको चिया	पेटमा ग्यास कम गर्न, अपच रोक्न
दिनको खाना	हल्का र सन्तुलित खाना	तेलिलो, मसालेदार खाना कम, फलफूल र साग बढी	पेट असहजता कम हुन्छ
खाना खाएपछि	तुरुन्त सुत्न नगर्नु	1–2 घण्टा पर्खनु	GERD/रिफ्लक्स रोकथाम
दिनभर तनाव कम	ध्यान/प्राणायाम	5–10 मिनेट ध्यान, हल्का योग	पेट र पाचन प्रणालीमा राहत
राति सुत्न अघि	हल्का हिँडडुल	खाना खाएपछि हल्का हिँड्नु	पाचन प्रणाली सक्रिय, अम्लता कम

१५. परिवारमा हेरचाह

बुढ्यौली हेरचाह भनेको

समय दिनु
सम्मान गर्नु
निर्णयमा सहभागी गराउनु हो।

१६. दैनिक सुरक्षाका उपाय

चिप्लो भुइँ हटाउने
राम्रो उज्यालो
औषधि सुरक्षित राख्ने

१७. टेक्नोलोजी र सहयोग

मोबाइल फोन प्रयोग
आपतकालीन सम्पर्क
स्वास्थ्य मापन उपकरण

भाग ६: मानव स्वास्थ्य र प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसाय बीचको सम्बन्ध

प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायको ऐतिहासिक अवधारणा

प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायको आरम्भ १९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर अमेरिकामा भएको मानिन्छ। सुरुमा सानो व्यवसायीहरूले आफ्ना उत्पादनहरू घर–घर पुगाएर बिक्री गर्ने तरिका प्रयोग गर्थे। २०औँ शताब्दीमा कंपनीहरूले प्रत्यक्ष बिक्री प्रणालीलाई औपचारिक रूप दिएर नेटवर्क मार्केटिङ र मल्टी-लेभल मार्केटिङ (MLM) विकास गरे।

यस व्यवसायको प्रमुख विशेषता भनेको ग्राहकसँग प्रत्यक्ष संवाद, मध्यस्थको अभाव र साना लगानीमा उद्यम सुरु गर्न सकिने सुविधा हो। आज प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसाय विश्वभर स्वावलम्बी आम्दानी, उद्यमशीलता विकास र सामाजिक सम्बन्ध विस्तारका लागि प्रभावकारी माध्यमको रूपमा प्रचलित छ।

मानव स्वास्थ्य केवल व्यक्तिगत जीवनको आधार नभई सामाजिक र आर्थिक विकासमा पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। स्वस्थ व्यक्ति मात्र आफ्नो क्षमता अनुसार काम गर्न, सृजनशीलता देखाउन र व्यवसायमा सफलता हासिल गर्न सक्षम हुन्छ।

प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायमा सफलता पाउनका लागि शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्य दुबै आवश्यक हुन्छ। नियमित स्वास्थ्य सचेतना, पोषण, व्यायाम र मानसिक सन्तुलनले उद्यमीको ऊर्जा, उत्साह र निरन्तरता सुनिश्चित गर्छ।

सम्बन्धका मुख्य बुँदा:

ऊर्जा र सक्रियता: स्वस्थ शरीरले लामो समयसम्म ग्राहक भेटघाट, उत्पादन प्रदर्शन र बिक्री गतिविधि सहज बनाउन सक्छ।
मानसिक स्पष्टता: तनाव कम, सकारात्मक सोच र मानसिक सन्तुलनले सही निर्णय र रणनीति बनाउने क्षमता बढाउँछ।
विश्वास र आकर्षण: स्वास्थ्यप्रति सचेत व्यक्तिको आत्मविश्वासले ग्राहकसँग विश्वास र सम्बन्ध निर्माण गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।
दीर्घकालीन सफलता: शारीरिक–मानसिक स्वास्थ्य कायम राख्दा व्यवसायमा निरन्तरता र स्थायित्व सुनिश्चित हुन्छ।

यसरी, मानव स्वास्थ्य र प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसाय एकअर्कामा सहायक सम्बन्धमा छन्। स्वस्थ उद्यमीले मात्र व्यवसायिक अवसरहरू उपयोग गरी आफ्नो आर्थिक, व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनलाई समृद्ध बनाउन सक्छ।

Speaker Notes: Direct Selling Business (१० मिनेट)

१. Opening / परिचय (१ मिनेट)

के बोल्ने:

“नमस्कार सबैलाई। म रामजी साह, आज म तपाईंलाई कुनै जागिर, स्किम वा छिटो धनी हुने सपना बेच्न आएको होइन। आज म तपाईंलाई SYSTEM मार्फत समय, ऊर्जा र पैसा बचाउने व्यवसाय चिनाउन आएको हुँ।”

“कृपया १० मिनेट खुला मनले सुन्नुहोस्, निर्णय पछि गर्नुहोस्।”

२. समस्या उठाउने (२ मिनेट)

के बोल्ने:

“आज धेरै मानिस मेहनत त धेरै गर्छन्, तर आम्दानी किन बढ्दैन?” “जागिरमा समय बेचिन्छ, व्यवसायमा जोखिम धेरै हुन्छ, र बचत चाहेर पनि हुँदैन।”

Power Line:

“यदि समय सकियो भने आम्दानी पनि सकिन्छ – यो नै समस्या हो।”

३. समाधान – Direct Selling के हो? (२ मिनेट)

के बोल्ने:

“Direct Selling भनेको कम्पनीको राम्रो उत्पादन उपभोक्तासम्म सिधै पुर्‍याउने System-based Business हो।”

“यहाँ – स्टोर खोल्नु पर्दैन – कर्मचारी राख्नु पर्दैन – ठूलो लगानी चाहिँदैन”

Clear Line: “हामी उत्पादन होइन, System प्रयोग गर्छौं।”

४. SYSTEM को शक्ति (२ मिनेट)

के बोल्ने:

“SYSTEM को पूरा अर्थ हो:”

S – Save, Y – Your, S – Self, T – Time, E – Energy, M – Money “एकपटक सिस्टम सेट भयो भने, तपाईं सुत्दा पनि, सिक्दा पनि, आम्दानी बन्न थाल्छ।”

Example Line:

“हामी व्यक्तिमा होइन, सिस्टममा काम गर्छौं।”

५. आम्दानी कसरी हुन्छ? (२ मिनेट)

के बोल्ने:

“यहाँ आम्दानी तीन तरिकाले हुन्छ:”

1. उत्पादन प्रयोग गरेर बचत, 2️. सिफारिसबाट प्रत्यक्ष कमिसन, 3️. टिमबाट दीर्घकालीन (Passive) इनकम “जति ठूलो टिम, त्यति आम्दानी स्थिर।”

Important Line:

“यहाँ आम्दानी पदमा होइन, प्रदर्शन र निरन्तरतामा आधारित हुन्छ।”

६. कसको लागि हो यो व्यवसाय? (१ मिनेट)

के बोल्ने:

“यो व्यवसाय
– विद्यार्थीका लागि, – गृहिणीका लागि, – जागिरेका लागि, – व्यवसायीका लागि,- बेरोजगारहरु”

“तर एउटा कुरा चाहिन्छ – सिक्ने मन र धैर्यता।”

७. Closing / Call to Action (१ मिनेट)

के बोल्ने:

“आज निर्णय गर्नुभयो भने भविष्य बदलिन सक्छ, नत्र बहाना त सधैं तयार नै हुन्छ।”

“आजै – सिस्टम बुझौँ – प्रशिक्षणमा जोडिऔँ – सानो सुरुवात गरौँ”

Final Line (Strong Close):

“ठूलो सोच सानो निर्णयबाट सुरु हुन्छ। धन्यवाद।” contact: 9816349474

भाग ७: अनुभव, स्रोत र निष्कर्ष

१८. प्रेरणादायी जीवन कथा

सक्रिय र सकारात्मक ज्येष्ठ नागरिकका कथाले अरूलाई पनि प्रेरणा दिन्छ।

१९. सहयोगी संस्था र नेटवर्क

स्थानीय/संघीय सरकार
स्वास्थ्य संस्था
सामाजिक संघ–संस्था

२०. सन्दर्भ सामग्री

स्वास्थ्य, पोषण र अधिकारसम्बन्धी विश्वसनीय स्रोतहरू।

स्वास्थ्य सम्बन्धी स्रोतहरू

World Health Organization (WHO) — विश्व स्वास्थ्य संगठन: स्वास्थ्य नीति, रोग रोकथाम र विश्वव्यापी स्वास्थ्य सम्बन्धी जानकारी।
Healthcare Information For All (HIFA) — विश्व स्वास्थ्य जानकारी पहुँच बढाउने अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क।
UNICEF – स्वास्थ्य पृष्ठ — बाल बालिका र मातृ स्वास्थ्यका लागि विश्वसनीय तथ्य, कार्यक्रम र सिफारिस।
World Federation of Direct Selling Associations (WFDSA) – प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायको वैश्विक संघ, इतिहास, नियम र प्रवृत्तिहरू।
https://www.wfdsa.org
Direct Selling Association (DSA), USA – अमेरिकामा प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायको इतिहास, कानून र अभ्यास।
https://www.dsa.org
Entrepreneur.com – Direct Selling – प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायका अवसर, रणनीति र लाभका बारेमा लेख।
https://www.entrepreneur.com/topic/direct-selling
Harvard Business Review – Multi-level Marketing & Direct Selling – प्रत्यक्ष बिक्री र नेटवर्क मार्केटिङको प्रभाव र अध्ययन।
https://hbr.org
UTURN Nepal Official Website – नेपालमा प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायका उत्पादन र अवसरहरू।
https://www.uturn.com.np
Nepal Direct Selling Association (NDSA) – नेपालमा प्रत्यक्ष बिक्री व्यवसायको विकास र नीति।

पोषण सम्बन्धी स्रोतहरू

UNICEF – पोषण पृष्ठ — स्वस्थ पोषण, कुपोषण रोकथाम र पोषण कार्यक्रम सम्बन्धी तथ्य र योजना।
Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN) — विश्वव्यापी पोषण सुधार पहल र कार्यक्रम।
World Food Programme (WFP) — खाद्य सहायता, पोषण सुरक्षा र दिगो पोषण उपायहरू।
Global Nutrition and Health Atlas (GNHA) — विश्वभरिका पोषण तथा स्वास्थ्य तथ्यांक र डेटा स्रोत।

अधिकार तथा प्रणालीगत सन्दर्भ

State of Food Security and Nutrition in the World (SOFI) — संयुक्त राष्ट्रद्वारा तयार पारिएको खाद्य सुरक्षा तथा पोषण रिपोर्ट (FAO, WHO, UNICEF, WFP आदि).
UN Nutrition / Nutrition Cluster (UN Nepal information platform) — संयुक्त राष्ट्र पोषण सहायता र रणनीति।
नेपाल सरकार पोषण र खाद्य सुरक्षा नीति / कानूनी दस्तावेज — राष्ट्रिय तहमा खाद्य/पोषण अधिकार र मार्गनिर्देशन।
https://rehab2research.com/rehabilitation-for-senior-citizens/
https://youtu.be/d7zr1QnSBo4

२१. सम्पर्क निर्देशिका

SAC Nepal

सम्पर्क, स्वयंसेवक र आपतकालीन नम्बरहरू।
Ramjee Sah- Founder/ED, whatsApp 977-9816349474
Dipesh Kumar Chaudhary- Chairperson contact: 977-9842865598/9819953912
Email:sacnepal24@gmail.com

निष्कर्ष

स्वस्थ बुढ्यौली सम्भव छ—जानकारी, सम्मान र सहयोगसँगै। SAC Nepal सबैसँग मिलेर ज्येष्ठ नागरिक–मैत्री समाज निर्माणमा प्रतिबद्ध छ।

यस मार्गदर्शिकाले वृद्धवृद्धाहरूलाई स्वास्थ्य सचेतना, पोषण, व्यायाम, मानसिक सशक्तीकरण र जीवनशैली सुधार जस्ता महत्वपूर्ण विषयमा मार्गदर्शन गर्दछ। यसले वृद्धहरूलाई स्वावलम्बी, आत्मनिर्भर र सन्तुलित जीवन बिताउन सहयोग पुर्‍याउँछ। साथै, अधिकार र सम्मान सुनिश्चित गर्दै सामाजिक सहभागिता र जीवन गुणस्तर सुधार्ने उपायहरू प्रस्तुत गर्दछ।

Save Aging Campaign Nepal (SAC Nepal) का सामान्य प्रश्नहरू (FAQs)

SAC Nepal के हो?
SAC Nepal वृद्ध व्यक्तिहरूको स्वास्थ्य, अधिकार, र सम्मानका लागि काम गर्ने अभियान हो।
SAC Nepal कहिले स्थापना भएको हो?
SAC Nepal जुन २२, २०२४ मा रामजी साहद्वारा स्थापना गरिएको हो।
SAC Nepal किन स्थापना गरियो?
यो अभियान वृद्ध व्यक्तिहरूले भोग्ने स्वास्थ्य, सहयोग, र सामाजिक समस्याहरू समाधान गर्न स्थापना गरिएको हो।
SAC Nepal को उद्देश्य के हो?
यस अभियानको मुख्य उद्देश्य वृद्ध व्यक्तिहरूको जीवनस्तर सुधार गर्न, उनीहरूको अधिकारको संरक्षण गर्न, र समाजमा उनीहरूको योगदानलाई सम्मान गर्नु हो।
SAC Nepal कसले स्थापना गरेको हो?
SAC Nepal रामजी साहद्वारा स्थापना गरिएको हो।
SAC Nepal का अध्यक्ष को हुन्?
SAC Nepal का अध्यक्ष दिपेश कुमार चौधरी हुन्।
SAC Nepal का उपाध्यक्ष को हुन्?
SAC Nepal की उपाध्यक्ष उर्मिला कुमारी साह हुन्।
SAC Nepal का महासचिव को हुन्? SAC Nepal का महासचिव ज्ञानदिप चौधरी हुन्।
SAC Nepal का सचिव को हुन्?
SAC Nepal का सचिव मो. मुस्ताक राइन हुन्।
SAC Nepal का कोषाध्यक्ष को हुन्?
SAC Nepal की कोषाध्यक्ष पार्वती चौधरी हुन्।
SAC Nepal मा अन्य प्रमुख सदस्यहरू को-को हुन्?
जनक कुमारी चौधरी र मनोज कुमार मोची प्रमुख कार्यकारी सदस्यहरू हुन्।
SAC Nepal का कार्यक्रमहरू के-के हुन्?
स्वास्थ्य शिविर, शिक्षा अभियान, वृद्ध व्यक्तिहरूको अधिकारको वकालत, र समुदाय सशक्तिकरण कार्यक्रमहरू।
SAC Nepal ले वृद्ध व्यक्तिहरूको लागि के-के सहयोग पुर्‍याउँछ?
स्वास्थ्य सेवा, सामाजिक समावेशीकरण, र अधिकार संरक्षणमा SAC Nepal सक्रिय छ।
SAC Nepal कहाँ काम गर्छ?
यो नेपालभरका समुदायमा सक्रिय छ।
SAC Nepal को मुख्य कार्यालय कहाँ छ?
SAC Nepal को मुख्य कार्यालयको ठेगाना प्राप्त गर्न सम्पर्क गर्नुहोस्।
SAC Nepal मा कसरी सदस्य बन्न सकिन्छ?
सदस्यता लिन SAC Nepal को आधिकारिक वेबसाइट वा कार्यालयमा सम्पर्क गर्नुहोस्।
SAC Nepal ले के कसैलाई आर्थिक सहयोग पुर्‍याउँछ?
SAC Nepal वृद्ध व्यक्तिहरूलाई लक्षित सामाजिक र स्वास्थ्य सेवामा केन्द्रित छ।
SAC Nepal को कार्यक्रमहरूमा कसरी भाग लिन सकिन्छ?
कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुन SAC Nepal सँग सम्पर्क गर्नुहोस्।
SAC Nepal ले स्वास्थ्य सेवा कसरी प्रदान गर्छ?
स्वास्थ्य शिविर र जागरूकता कार्यक्रम मार्फत।
SAC Nepal ले वृद्ध व्यक्तिहरूका लागि वकालत के मा गर्छ?
अधिकार संरक्षण, सामाजिक समावेशीकरण, र स्वस्थ जीवनशैली।
SAC Nepal को मुख्य मिशन के हो?
वृद्ध व्यक्तिहरूको सम्मान, अधिकार, र स्वास्थ्य सुनिश्चित गर्नु।
SAC Nepal ले सहयोग गर्न चाहनेलाई कसरी अवसर दिन्छ?
स्वयंसेवक कार्यक्रम र सहयोगदाताहरूका लागि खुला अवसरहरू प्रदान गरिन्छ।
SAC Nepal का वित्तीय स्रोतहरू के हुन्?
सहयोगदाताहरू, चन्दा, गैर सरकारी, र सरकारी साझेदारी।
SAC Nepal ले वार्षिक प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्छ?
हो, SAC Nepal ले पारदर्शिताका लागि वार्षिक प्रतिवेदन प्रकाशित गर्छ।
SAC Nepal ले अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँग साझेदारी गर्छ?
साझेदारी सम्भावनाहरू खुला छन्।
SAC Nepal का लागि कसरी चन्दा दिन सकिन्छ?
चन्दा दिनको लागि SAC Nepal को बैंक विवरण वा वेबसाइट हेर्नुहोस्।
SAC Nepal ले वृद्ध आश्रय घरहरूको व्यवस्थापन गर्छ?
वृद्ध व्यक्तिहरूलाई आश्रय र सहयोग गर्न SAC Nepal केही परियोजनाहरू सञ्चालन गर्दैछ।
SAC Nepal ले वृद्ध व्यक्तिहरूको सामाजिक समावेशीकरणमा कसरी काम गर्छ?
जागरूकता अभियान, कार्यशाला, र कार्यक्रमहरूद्वारा।
SAC Nepal को सम्पर्क नम्बर के हो?
SAC Nepal सँग सम्पर्क गर्न आधिकारिक नम्बर वा इमेल प्रयोग गर्नुहोस्।
SAC Nepal ले स्वयंसेवकहरूलाई के-कस्तो अवसर दिन्छ?
स्वास्थ्य सेवा, प्रशासन, र शिक्षा क्षेत्रमा स्वयंसेवकहरूलाई अवसर।
SAC Nepal ले महिलाहरूको वृद्धावस्थाको विशेष समस्यामा काम गर्छ?
महिला वृद्ध व्यक्तिहरूको स्वास्थ्य र सामाजिक मुद्दामा विशेष ध्यान दिइन्छ।
SAC Nepal का वार्षिक प्रतिवेदन कहाँ पाउन सकिन्छ?
वार्षिक प्रतिवेदन SAC Nepal को कार्यालय वा वेबसाइटमा उपलब्ध छ।
SAC Nepal ले चन्दा कसरी स्वीकार गर्छ?
चन्दा बैंक खाता, ESewa Nepal, Zelle USA, and other अनलाइन माध्यम, वा प्रत्यक्ष कार्यालयमार्फत स्वीकार गरिन्छ।

माघ २९, २०८२ सम्मको SAC नेपालको दाताहरूको सूची

ज्येष्ठ नागरिकहरूको सम्मान, स्वास्थ्य र कल्याणका लागि साथ दिनुहुने सम्पूर्ण सम्मानित दाताप्रति हार्दिक धन्यवाद तथा कृतज्ञता व्यक्त गर्दछौं।

1. संस्थापक रामजी साह भवानीपुर, सिरहा Wheelchair Support 400,000+25,506 Total 425,506/
2. आशा कुमारी साह, न्यूयोर्क अमेरिका-50,000/
3. अमित प्रताप शाह, न्युयोर्क अमेरिका-36,000/
4. APAN फाउन्डेसन अमेरिका न्यूयोर्क, 26,000/
5. भगवती प्रसाद चौधरी (प्रमानन्द USA) कट्टीटोल, भवानीपुर-25,000/
6. हरिलाल चौधरी (प्रमानन्द USA), कट्टीटोल, भवानीपुर-22,624/
7. उमाशंकर साह, न्यूयोर्क, अमेरिका-21,363/
8. पनेलाल चौधरी(राम, USA) कट्टीटोल, भवानीपुर-18,000/
9. मो. नसरुदिन राइन, धनगडा भवानीपुर-15,000/
10. राजेन्द्र महतो न्युयोर्क अमेरिका-14,508/
11. पण्डित उद्धव शास्त्री, न्यूयोर्क अमेरिका-14,000/
12. सिंह बहादुर कर्माचार्य न्यूयोर्क अमेरिका-13,000/
13. राकेश चौधरी भवानीपुर, सिरहा-10,000/
14. दिलीप लामा, गोलबजार-10,000/
15. धनजित चौधरी भवानीपुर, सिरहा-10,000/
16. रामचन्द्र यादव, पूर्व सांसद, जेरोमाइल, धनगढीमाई- 9,100/
17. डा बिनोद शाह न्यूयोर्क अमेरिका-6,500/
18. डा राजेश्वर साह भवानीपुर, सिरहा-6,000/
19. उदयचन्द्र मानन्धर, काठमाडौं-5,500/
20. अरुणकुमार महतो, जनकपुर-5,101/
21. विनोद (देविन्द्र) कुमार साह, छपरी धनगढीमाई-5,055/
22. रामासिश महतो, बाखर धनगढीमाई-5,040/
23. पशुपति ठाकुर रामपुर, सिराहा-5,005/
24. भोलादेवी चौधरी भवानीपुर, सिरहा-5,000/
25. संगीता चौधरी, शन्तनगर, उपमेयर धनगढीमाई- 5,000/
26. रामविलास यादव (प्रधानाध्यापक) भवानीपुर, सिरहा-4,000/
27. अशोक कुमार यादव, सिराहा-3,150/
28. लक्ष्मण महरा, बेताहा, भवानीपुर-3,106/
29. उर्मिला साह, भवानीपुर, रु. 2,600/
30. कामेश्वर प्रसाद शाह गोलबजार -९ सिरहा रु. 2,555/
31. गोपाल प्रसाद विश्वकर्मा, ललितपुर-2,505/
32. जुगतीलाल चौधरी, भवानीपुर, रु. 2,105/
33. दीर्घनारायण श्रेष्ठ, टोखा, काठमाडौं रु २,१४४/
34. डम्बर कुमारी खड्का, गैडाकोट, भरतपुर, 2,100/
35. विनोद साह गोलबजार-२ सिरहा-2,100/
36. राजलाल गुप्ता रौनियार, लहान 2,100/
37. ईश्वर खत्री, गोरखा-2,050/
38. बुद्धिमान श्रेष्ठ गोरखा 2,001/
39. अशोक कुमार चौधरी, भवानीपुर, सिरहा-2,000/
40. ज्ञानदीप चौधरी भवानीपुर, सिरहा-2,000/
41. रत्न बाबा टुण्डुकर, काठमाडौं-2,000/
42. अर्जुन गिरी काठमाडौं1,555/
43. अजय प्रताप शाह भवानीपुर, 1,505/
44. विश्वेश्वर चौधरी भवानीपुर, सिरहा-1,500/
45. दुरेन्द्र कुमार यादव, सुखीपुर-1,505/
46. अयुब राइन धनगडा, धागढीमाई-1,351/
47. चन्दन साह, भवानीपुर-1,222/
48. डा रोशन साह विराटनगर-1,201/
49. बालादेवी थापा गैडाकोट, नवलपरासी-1,120/
50. रमेश कुमार चौधरी भवानीपुर-1,111/
51. देवलाल विश्वकर्मा, गोलबजार-1,111/
52. उपेन्द्र प्रसाद साह, लहान-1,111/
53. ज्ञानु चौधरी, भवानीपुर-1,111/
54. गोविन्दराज विष्ट गोलबजार–८ सिरहा-1,110/
55. रौदी चौधरी, कट्टीटोल-1,105/
56. राम आसिस राय, धनगडा, भवानीपुर, सिरहा-1,105/
57. सुनिल कुमार चौधरी भवानीपुर, सिरहा-1,105/
58. सुरेश शाह, विराटनगर–५ मोरङ-1,105/
59. अमिरका चौधरी भवानीपुर, सिरहा-1,100/
60. चतुरनाद ठाकुर अध्यक्ष लक्ष्मीपुर पतारी गा.पा.-1,100/
61. पार्वतीकुमारी चौधरी भवानीपुर, 1,100/
62. उमेश चौधरी, विराटनगर-1,100/
63. फुलेश्वर नायक, गोलबजार-1,100/
64. अनिरुद्र साह भवानीपुर धागढीमाई-1,100/
65. पशुपति कार्की , जेरोमाइल-1,055/
66. उमेश साह, बेताहा, भवानीपुर-1,051/
67. घुरन यादव कट्टीटोल, भवानीपुर-1,050/
68. राधा कुमारी शर्मा गोलबजार, सिरहा १,०५०/
69. मो मुस्ताक राइन धनगडा भवानीपुर-1,025/
70. शरवनकुमार घिमिरे, कुर्वा, धागढीमाई–1,020/
71. जितेन्द्र साह, भवानीपुर धनगढीमाई–1,020/
72. विष्णुमान वीके प्राकृतिक चिकित्सा विशेषज्ञ-1,015/
73. हिरा बहादुर बस्नेत, काठमाडौं-1,005/
74. जय बहादुर साङ्वा , गोलबजार-1,005/
75. कपलेश्वर साह बेताहा, भवानीपुर-1,005/
76. रामबिलास महतो (रमेश) लहान-1,005/
77. सञ्जीप श्रेष्ठ शान्तिपुर, धनगढीमाई-1,005/
78. बैधनाथ प्रसाद साह, लहान-1,000/
79. बनमी देवी चौधरी, भवानीपुर, सिरहा-1,000/
80. भगवानी चौधरी भवानीपुर, सिरहा 1,000/
81. धनप्रसाद कँडेल, चितवन-1,001/
82. जनककुमारी चौधरी भवानीपुर, सिरहा-1,000/
83. खिलानाथ निरौला, विराटनगर-1,000/
84. मो इजाबुल धनगडा, भवानीपुर-1,000/
85. मो. आदम राइन धनगडा भवानीपुर-1,000/
86. प्रेमकुमारी चौधरी भवानीपुर, सिरहा-1,000/
87. रामसुन्दर यादव इन्जि. Habitat office-1,001/
88. रेखा कुमारी चौधरी शिबनगर-1,000/
89. समतलाल चौधरी भवानीपुर, सिरहा-1,000/
90. सरस्वती सदाय, भवानीपुर-1,005/
91. सुदामा साह, भवानीपुर, सिरहा-1,000/
92. ठुले चौधरी भवानीपुर, सिरहा-1,000/
93. उमेश कुमार सिंह, कुर्वा, धागढीमाई–1,000/
94. बिन्दे यादव मोहनपुर, सुखीपुर -1,005/
95. वीरेन्द्र कुमार चौधरी, भवानीपुर, सिरहा-1,000/
96. ब्रह्मदेव राम धनगढीमाई-३ कुर्वा-1,000/
97. घुरन चौधरी लहान–९ गोठटोल-1,000/
98. जितेन्द्र चौधरी, धागढीमाई-1,000/
99. लक्ष्मण चौधरी, बखर बनौली, धनगढीमाई-1,000/
100. रामचन्द्र चौधरी पोखरभिण्डा, लक्ष्मीपुर पतारी-1,000/
101. रामकुमारी मालिन, भवानीपुर, सिरहा-1,010/
102. रतिलाल साह, भवानीपुर, धनगढीमाई–1,010/
103. सत्यनारायण साह भवानीपुर धनगढीमाई–1,010/
104. श्यामसुन्दर राय धनगडा, धनगढीमाई–1,000/
105. तेतरी चौधरी भवानीपुर धागढीमाई–1,000/
106. फुलगेन चौधरी, भवानीपुर, धनगढीमाई–1,000/
107. कुन्दन कुमारी चौधरी, पडरिया, लहान १,००५/
108. सतीलाल सदाय, भावनीपुर १,००५/
109. शत्रुधन मण्डल भावनीपुर १०००/

Photo Gallery:

post viwes 30