१. रगतसम्बन्धी परीक्षण (Blood Tests)
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | CBC (Complete Blood Count) | रगतको समग्र अवस्था |
| २ | Hemoglobin (Hb) | रक्तअल्पता पहिचान |
| ३ | ESR | शरीरमा सूजनको संकेत |
| ४ | CRP | संक्रमण तथा सूजनको संकेत |
| ५ | Blood Group & Rh | रक्त समूह पहिचान |
२. मधुमेह तथा रगतमा चिनी परीक्षण
General Health Check-up
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | FBS | खाली पेटको सुगर |
| २ | PPBS | खाना खाएको २ घण्टापछिको सुगर |
| ३ | HbA1c | पछिल्लो २–३ महिनाको औसत सुगर |
| ४ | RBS | जुनसुकै समयमा रगतको सुगर |
३. मिर्गौला परीक्षण (Kidney Function Test)
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम |
|---|
| १ | Serum Creatinine |
| २ | Blood Urea |
| ३ | BUN |
| ४ | eGFR |
| ५ | Uric Acid |
| ६ | Serum Electrolytes (Na, K, Cl) |
४. कलेजो परीक्षण (Liver Function Test) General Health Check-up
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम |
|---|
| १ | SGPT (ALT) |
| २ | SGOT (AST) |
| ३ | ALP |
| ४ | GGT |
| ५ | Total Bilirubin |
| ६ | Direct Bilirubin |
| ७ | Total Protein |
| ८ | Albumin |
| ९ | Globulin |
५. बोसो तथा कोलेस्ट्रोल परीक्षण (Lipid Profile)
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | Total Cholesterol | कुल कोलेस्ट्रोल |
| २ | HDL | राम्रो कोलेस्ट्रोल |
| ३ | LDL | खराब कोलेस्ट्रोल |
| ४ | VLDL | बोसोको एक प्रकार |
| ५ | Triglycerides (TG) | रगतमा बोसोको मात्रा |
६. थाइराइड तथा हर्मोन परीक्षण (Thyroid Profile)
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | TSH | थाइराइड ग्रन्थिको अवस्था |
| २ | T3 | थाइराइड हर्मोन |
| ३ | T4 | थाइराइड हर्मोन |
| ४ | FT3 | स्वतन्त्र T3 हर्मोन |
| ५ | FT4 | स्वतन्त्र T4 हर्मोन |
७. पिसाब परीक्षण (Urine Tests)
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | Urine Routine (R/E) | पिसाबको सामान्य अवस्था |
| २ | Urine Microscopy | कोषिका तथा क्रिस्टल परीक्षण |
| ३ | Urine Protein | पिसाबमा प्रोटिन |
| ४ | Urine Albumin | एल्बुमिनको अवस्था |
| ५ | Urine ACR | एल्बुमिन र क्रिएटिनिन अनुपात |
| ६ | Urine Culture | पिसाबको संक्रमण पहिचान |
८. भिटामिन तथा मिनरल परीक्षण (Vitamin & Mineral Tests) General Health Check-up
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | Vitamin D (25-OH) | भिटामिन D को अवस्था |
| २ | Vitamin B12 | स्नायु तथा रगतको स्वास्थ्य |
| ३ | Serum Calcium | क्याल्सियमको मात्रा |
| ४ | Serum Magnesium | म्याग्नेसियमको मात्रा |
| ५ | Serum Iron | रगतमा आइरन |
| ६ | Ferritin | शरीरमा आइरनको भण्डारण |
| ७ | TIBC | आइरन बोक्ने क्षमताको मूल्याङ्कन |
| ८ | Phosphorus | हड्डी तथा खनिज सन्तुलन |
| ९ | Zinc | जिंकको अवस्था |
९. मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी परीक्षण (Cardiac Tests)
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | ECG | मुटुको विद्युतीय गतिविधि |
| २ | Troponin I/T | मुटुको मांसपेशीमा क्षतिको संकेत |
| ३ | hs-CRP | सूजन तथा हृदयरोग जोखिमको सहायक मूल्याङ्कन |
| ४ | BNP / NT-proBNP | मुटुको कार्यक्षमता तथा तनाव |
| ५ | Echocardiography | मुटुको संरचना र पम्प गर्ने क्षमता |
१०. संक्रमण तथा सरुवा रोग परीक्षण
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | HBsAg | हेपाटाइटिस B |
| २ | Anti-HCV | हेपाटाइटिस C |
| ३ | HIV 1 & 2 | HIV संक्रमण |
| ४ | VDRL / RPR | सिफिलिस |
| ५ | H. pylori Antigen | पेटमा H. pylori संक्रमण |
| ६ | Dengue NS1 / IgM | डेंगु संक्रमण (आवश्यकताअनुसार) |
| ७ | Malaria Test | मलेरिया (आवश्यकताअनुसार) |
११. दिसासम्बन्धी परीक्षण (Stool Tests) General Health Check-up
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | Stool Routine Examination | दिसाको सामान्य अवस्था |
| २ | Stool Occult Blood | दिसामा लुकेको रगत |
| ३ | Stool Ova & Cyst | परजीवी तथा जुका |
| ४ | Stool Culture | आन्द्राको ब्याक्टेरियल संक्रमण |
| ५ | Fecal Calprotectin | आन्द्राको सूजनको मूल्याङ्कन |
१२. उमेर तथा लिङ्गअनुसार विशेष परीक्षण
| क्र.सं. | परीक्षणको नाम | परीक्षणको उद्देश्य |
|---|
| १ | PSA | पुरुषमा प्रोस्टेटसम्बन्धी मूल्याङ्कन |
| २ | Pap Smear | महिलामा पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ |
| ३ | HPV DNA | उच्च जोखिमयुक्त HPV संक्रमण |
| ४ | Mammography | स्तन क्यान्सर स्क्रिनिङ |
| ५ | FIT Test | दिसामा लुकेको रगत तथा कोलोरेक्टल क्यान्सर स्क्रिनिङ |
| ६ | CA-125 | विशेष अवस्थामा डिम्बाशयसम्बन्धी मूल्याङ्कन |
१३. सामान्य स्वास्थ्य परीक्षणको प्राथमिक प्याकेज
सबै परीक्षण एकैपटक गर्न आवश्यक हुँदैन। सामान्य स्वास्थ्य जाँचका लागि चिकित्सकसँग परामर्श गरी निम्न परीक्षणबाट सुरु गर्न सकिन्छ।
१४. स्वास्थ्य परीक्षणसँगै गर्नुपर्ने शारीरिक मूल्याङ्कन
रगत तथा पिसाब परीक्षण मात्र पर्याप्त हुँदैन। निम्न परीक्षण तथा मापन पनि उपयोगी छन्।
- Blood Pressure (BP) – रक्तचाप।
- Pulse Rate – नाडीको गति।
- BMI – शरीरको तौल र उचाइको अनुपात।
- Waist Circumference – कम्मरको गोलाइ।
- SpO₂ – रगतमा अक्सिजनको मात्रा।
- Grip Strength – हातको पकड शक्ति।
- Vision Test – आँखाको दृष्टि।
- Dental Check-up – दाँत तथा मुखको स्वास्थ्य।
- Hearing Test – सुन्ने क्षमता।
- Physical Fitness Assessment – शारीरिक तन्दुरुस्ती।
महत्त्वपूर्ण सुझाव
General Health Check-up
- स्वस्थ व्यक्तिले उमेर, लिङ्ग, पारिवारिक इतिहास र जोखिमअनुसार परीक्षण छनोट गर्नुपर्छ।
- सबै भिटामिन, हर्मोन, क्यान्सर मार्कर र संक्रमण परीक्षण नियमित रूपमा गर्न आवश्यक छैन।
- PSA, Mammography, Pap Smear र FIT जस्ता स्क्रिनिङ परीक्षण उमेर तथा जोखिमअनुसार चिकित्सकको सल्लाहमा गर्नुपर्छ।
- असामान्य रिपोर्ट आएमा चिकित्सकसँग परामर्श गरी थप परीक्षण गर्नुपर्छ। General Health Check-up.
उचाइअनुसार सामान्य तौल तालिका (Height & Ideal Weight Chart
General Health Check-up)WHO को वयस्क BMI मापदण्ड (18.5–24.9 kg/m²) अनुसार सामान्य तौलको दायरा।
| क्र.सं. | उचाइ (फिट/इन्च) | उचाइ (से.मी.) | न्यूनतम तौल (kg) | अधिकतम तौल (kg) |
|---|
| १ | 4’6″ | 137 | 34.7 | 46.7 |
| २ | 4’7″ | 140 | 36.3 | 48.8 |
| ३ | 4’8″ | 142 | 37.3 | 50.2 |
| ४ | 4’9″ | 145 | 38.9 | 52.3 |
| ५ | 4’10” | 147 | 40.0 | 53.8 |
| ६ | 4’11” | 150 | 41.6 | 56.0 |
| ७ | 5’0″ | 152 | 42.7 | 57.6 |
| ८ | 5’1″ | 155 | 44.4 | 59.8 |
| ९ | 5’2″ | 157 | 45.6 | 61.4 |
| १० | 5’3″ | 160 | 47.4 | 63.7 |
| ११ | 5’4″ | 163 | 49.2 | 66.1 |
| १२ | 5’5″ | 165 | 50.4 | 67.8 |
| १३ | 5’6″ | 168 | 52.2 | 70.3 |
| १४ | 5’7″ | 170 | 53.5 | 72.0 |
| १५ | 5’8″ | 173 | 55.4 | 74.5 |
| १६ | 5’9″ | 175 | 56.7 | 76.3 |
| १७ | 5’10” | 178 | 58.6 | 78.9 |
| १८ | 5’11” | 180 | 59.9 | 80.7 |
| १९ | 6’0″ | 183 | 62.0 | 83.4 |
| २० | 6’1″ | 185 | 63.3 | 85.3 |
| २१ | 6’2″ | 188 | 65.4 | 87.9 |
| २२ | 6’3″ | 191 | 67.4 | 90.8 |
| २३ | 6’4″ | 193 | 69.0 | 92.9 |
| २४ | 6’5″ | 196 | 71.1 | 95.7 |
मेरो सुझाव: स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रमका लागि Healthy Life, Healthy Aging & Preventive Health Check-up Package तयार गर्दा प्रयोगशाला परीक्षण, रक्तचाप, BMI, कम्मरको नाप, Grip Strength र जीवनशैली मूल्याङ्कनलाई एउटै प्याकेजमा समावेश गर्नु उपयोगी हुन्छ।
निष्कर्ष : General Health Check-up
नियमित सामान्य स्वास्थ्य परीक्षणले शरीरको समग्र अवस्था मूल्याङ्कन गर्नुका साथै सम्भावित रोगहरूको समयमै पहिचान र रोकथाम गर्न सहयोग पुर्याउँछ। आफ्नो उमेर, स्वास्थ्य अवस्था र जोखिमअनुसार आवश्यक प्रयोगशाला परीक्षण गरौँ, रोग लागेपछि उपचार गर्नुभन्दा रोग लाग्न नदिनेतर्फ सचेत बनौँ। स्वास्थ्य नै धन हो, स्वस्थ जीवन नै समृद्ध भविष्यको आधार हो। Read more